Zeytin Kalibre / İrilik Derecesi Hesaplama
Zeytinin adet/kg değerine göre kalibre aralığını ve ambalajdaki tahmini dane sayısını hesaplayın.
Zeytinde kalibre, zeytinin çapını tek tek ölçme anlamına gelmez. Sofralık zeytinde kalibr, 1 kilogramdaki dane sayısı olarak ifade edilir. Bu yüzden 201/230, 231/260, 351/380 gibi aralıklar görürüz. Sayı küçüldükçe zeytin büyür ve sayı büyüdükçe zeytin küçülür.
Kalite kontrol masasında, alım kabulde, satım görüşmesinde dil budur: "Bu parti kaç adet/kg geliyor?" Cevap 220 ise ürün 201/230 aralığındadır. Cevap 365 ise 351/380 tarafına kayar.
Bu hesaplama aracı, numune ağırlığı ve zeytin adedinden kalibreyi bulur. Doğrudan adet/kg değerinden kalibre kontrolü de yapılabilir. Ortalama dane ağırlığı biliniyorsa yaklaşık kalibre tahmini verir. Ters yönde ise seçilen kalibreye göre 500 g, 1 kg ya da başka bir net ambalajda yaklaşık kaç zeytin bulunacağını hesaplar.
Kalibreyi Doğru Okumak
201/230 kalibre demek, 1 kilogramda yaklaşık 201 ile 230 arasında zeytin var demektir. 121/140 kalibre daha iri ürünü gösterir; 291/320 daha küçük daneye gider. Çünkü aynı kiloya daha az zeytin sığıyorsa, her bir dane ortalama olarak daha ağırdır.
Örnek verelim, 100 gram numunede 24 tane saydıysanız, bu hesap 240 adet/kg verir ve ürün 231/260 aralığına girer.
Kalibre sayısı ve dane iriliği ilişkisi
Kalibre sayısı yükseldikçe ortalama dane ağırlığı düşer. 101/110 tarafında zeytin iri görünür fakat 351/380 tarafında aynı kiloda çok daha fazla dane vardır. Bu ilişkiyi anlatan grafikte X ekseninde kalibre aralıkları, Y ekseninde yaklaşık ortalama dane ağırlığı yer alır.
xychart-beta
title "Kalibre sayısı arttıkça dane iriliği azalır"
x-axis ["101/110", "141/160", "201/230", "291/320", "411/460", "560+"]
y-axis "Yaklaşık ortalama dane ağırlığı (g)" 0 --> 11
line [9.5, 6.6, 4.6, 3.3, 2.3, 1.7]101/110 için ortalama dane yaklaşık 9-10 gram civarına yaklaşırken, 201/230 tarafında 4-5 gram bandına iner. 351/380 aralığında ise ortalama 2,7 gram civarı düşünülür. Ancak bunlar ürünün çeşidine ve işleme durumuna göre değişir; grafik sadece mantığı gösteriyor.
Aynı kiloda farklı görünüm
Üç kutulu basit bir görsel bu işi iyi anlatır. Düşününkü alttaki 3 ayrı zeytin kutusu var. Bir kutuda 121/140 gibi iri zeytinler az sayıda durur, ortada 201/230 daha dengeli görünür, sağda 351/380 tarafında küçük daneler çoğalır.
Aracı Kullanırken
Hesap makinesinde 4 farklı yöntem kullanılarak hesaplar yapılabilir ve ihtiyaç duyulan sonuçlar bulunabilir.
Numuneden kalibre bulma
En çok kullanılan yöntem budur aslında. Bir miktar zeytin tartılır, içindeki daneler sayılır, sonra 1 kg karşılığı hesaplanır.
Hesap:
Adet/kg = (Numunedeki zeytin adedi / Numune ağırlığı) x 1000
103 g numunede 21 zeytin varsa:
21 / 103 x 1000 = 203,88 adet/kg
203,88 değeri 201/230 aralığına girer. Sonuç 201/230.
Adet/kg değerinden kalibre bulma
Elinde zaten adet/kg varsa çözüm daha kısadır. 244 yazarsın, araç 231/260 verir.
Dane ağırlığından tahmin
Ortalama dane ağırlığı biliniyorsa adet/kg şu şekilde tahmin edilir:
Adet/kg = 1000 / Ortalama dane ağırlığı
Ortalama dane 12,2 g ise:
1000 / 12,2 = 81,97 adet/kg
Bu da 81/90 aralığına denk gelir. İri bir ürün.
Kalibreden ambalajdaki adedi bulma
Markete gittiniz ve zeytin alacaksınız, rafta farklı gramajlarda paketler ve kavanozlar var diyelim.
Ama içlerinde kaç adet zeytin danesi var merak ediyorsunuz değil mi? Hesap basit aslında. Her bir paket ya da kavanoz üzerinde gramaj bilgisi zaten yazıyor.
Ayrıca her birinin üzerinde ise kalibre bilgisi yer almaktadır.
Diyelim ki gözünüze bir kavanoz çok güzel göründü. Kalibre 351/380, net zeytin ağırlığı 501 g olsun. 501 g, 0,501 kg eder.
Minimum: 351 x 0,501 = 176
Maksimum: 380 x 0,501 = 190
Ortalama: 365,5 x 0,501 = 183
Yani bu ambalajda yaklaşık 176-190 adet arası, ortalama da 183 adet zeytin beklenir.
Brüt ağırlık burada kullanılmaz. Cam kavanoz, kapak, salamura suyu ayrı. Hesaba giren şey net zeytin ağırlığıdır; ürün etiketinde süzme ağırlık (ya da net ağırlık) veriliyorsa adet yorumunda ona bakmak daha doğru olur.
Aralıklar Nasıl Yorumlanır?
Araçtaki aralıklar çok iriden çok küçüğe doğru gider. 60/70, 71/80, 81/90 gibi değerler iri ürünleri anlatır. 201/230 ve 231/260 orta grupta sık karşımıza çıkar. 351/380, 411/460 ve 560+ tarafı ise küçük daneye gider.
Kabaca konuşursak 120 adedin altı çok iri, 121/200 arası iri, 201/290 arası orta, 291/410 arası küçük, 411 üzeri çok küçük sınıf gibi okunabilir. Her işletme bunu aynı ticari adlarla kullanmaz. Kimisi “jumbo” der, kimisi “large”, kimisi kendi iç etiketini yazar. Ama adet/kg hesabı değişmez.
Ambalaj Adedindeki Doğal Oynama
Ortalama 183 adet beklenen bir kavanozda 179 ya da 187 görmek her zaman problem değildir. Kalibre zaten aralıktır. Danenin birebir aynı ağırlıkta olması beklenmez. Ayrıca süzme ağırlık, dolum toleransı, salamura oranı ve ürün tipi sonucu etkileyebilir.
Fark sürekli ve belirginse başka. O zaman net ağırlık, kalibre beyanı, numune alma şekli ve tartım tekrar kontrol edilir.